De 5 stadia van het sterven

In 'Lessen voor levenden' van Elisabeth Kübler-Ross vertelt zij over de volgende 'houdingen' tegenover de dood en het sterven:

 

# Elisabeth Kübler-Ross (8 juli 1926 – 24 augustus 2004) was een Zwitserse- Amerikaans psychiater. Ze studeerde als arts af in Zwitserland en werd vooral in Amerika beroemd om haar pionierswerk rond stervensbegeleiding en de verschillende fasen van rouwverwerking.

 

1e stadium: ontkenning en isolering

2e stadium: woede

3e stadium: marchanderen

4e stadium: depressie

5e stadium: aanvaarding

 

De 5 stadia met emotionele symptomen worden vaak in deze volgorde doorlopen, maar kunnen ook overlappend zijn. Het eerste stadium begint op het moment dat de persoon expliciet of impliciet geïnformeerd is over de ernst van hun toestand. De periode van een stadium kan duren van enkele seconden tot vele maanden en wordt meestal vergezeld door een of andere vorm van hoop. Ruimte voor hoop is nodig en van belang - zeker in de beginfase - om zich te verzoenen met diegene die de boodschap overbrengt. Als er geen ruimte voor hoop werd overgelaten, vertoonden de patiënten de felste reacties en verzoenden zij zich niet meer met diegene die de boodschap overgebracht had.

 

Het is heel belangrijk voor de kwaliteit van leven dat er nog een sprankje hoop over blijft. Zo blijven mensen nog vechtlust houden en de wil om te leven.

 

1) De ontkenning is vaak een tijdelijke afweer en zal in de meeste gevallen vrij snel overgaan in een gedeeltelijke aanvaarding of in een volgend stadium. Het is een overlevingsmechanisme, dat mensen in staat stelt bij te komen van het schokkende bericht en makkelijker verder te gaan met het leven. De ontkenning volhouden kan leiden tot een steeds geïsoleerder leven, omdat mensen uit de omgeving er niet mee overweg kunnen.

 

2) Na de eerste reactie: 'Nee, dit is niet waar, dat kan mij niet overkomen', komt vaak de volgende: 'Waarom ik ?' Dit gaat gepaard met gevoelens van woede en afgunst. Vooral afgunst voor mensen die bijvoorbeeld veel ouder zijn en haast niets meer kunnen, maar toch niet dodelijk ziek zijn. Een patiënt die respect en begrip ontvangt, waar liefdevolle aandacht en tijd voor is en waarvoor gezorgd wordt, zal zich een gewaardeerd mens voelen en hierdoor snel verzachten. De woede kan hierdoor afnemen en plaats maken voor het volgende stadium.

 

3) Marchanderen is een tactiek van hopen dat goed gedrag beloond wordt en dat een wens weleens ingewilligd wordt als daar iets tegenover staat. Deze tactiek wordt ook toegepast door patiënten. De meeste afspraken worden met God gemaakt, zonder dat anderen ervan weten. Soms doen patiënten dit samen met de pastor. Dit marchanderen kan komen vanuit schuldgevoel en het kan de patiënt veel steun bieden.

 

4) Naarmate de ziekte vordert kan de patiënt de symptomen niet meer ontkennen en zal hierdoor een gevoel van groot verlies ervaren. De patiënt kan zijn werk niet meer doen en niet meer de verantwoordelijkheid voor het gezin dragen. Dit zal leiden tot een depressie en schuldgevoelens. Als door maatschappelijk werkers of geestelijken een oplossing voor een aantal van deze problemen wordt aangedragen kan dit tot verlichting van de depressie leiden. Een andere vorm van depressie kan ontstaan door het plotselinge besef van het verlies dat nog moet komen. In dit geval is het prettig als men gewoon zwijgend bij elkaar kan zitten.

 

5) De aanvaarding kan komen als de patiënt voldoende tijd heeft gehad en hulp heeft gekregen bij de verwerking van de vorige 4 stadia. Meestal is de patiënt dan al vermoeid en verzwakt en heeft veel meer behoefte aan slapen. Dit stadium is meer een afwezigheid van gevoelens. De familie heeft in dit stadium vaak meer behoefte aan steun en hulp dan de patiënt. De wereld van de patiënt wordt steeds kleiner, hij heeft minder behoefte aan bezoek, is niet meer geïnteresseerd in nieuws of problemen en heeft zelf ook steeds minder te vertellen. De contacten worden steeds meer non-verbaal. Er alleen maar zijn voor de patiënt is al genoeg, want helemaal alleen zijn is ook weer niet prettig. Uiteindelijk zal de levensenergie zich terugtrekken uit het lichaam (decathexis) en zal de patiënt overlijden.

5stadia01

5stadia01

5stadia02

5stadia02